Północne Mazowsze obfituje w malownicze miejsca i historyczne ciekawostki.
Zapraszamy do zwiedzania!
CIECHANÓW - ponad 45-tysięczne miasto leżące nad Łydynią, lewym dopływem Wkry.
Najcenniejszym zabytkiem miasta jest Zamek Książąt Mazowieckich (I klasa), jeden z ciekawszych obiektów nizinnego budownictwa obronnego w Polsce. Około roku 1355 Książę Ziemowit III rozpoczyna budowę zamku murowanego, w zakolu rzeki Łydyni. Budowę obiektu kontynuuje jego następca Książę Janusz I. Zamek rozbudowywano przez cały XV w. W 1547 r., po smierci Zygmunta Starego królowa Bona otrzymuje zamek w Ciechanowie z tytułu tzw. oprawy wdowiej. Pod jej opieką miasto rozwija się gospodarczo, następuje rozkwit kultury i sztuki. W XVII w. Zamek niestety zostaje ograbiony i zrujnowany przez Szwedów. Od tej pory ulega stopniowo procesowi niszczenia. Mimo dewastacji aż do rozbiorów Polski służy za siedzibę starosty i sądów grodzkich. Pierwsze prace remontowe podjęto w 1909r. Zamek zostaje jednak ponownie uszkodzony w czasie I wojny światowej. Podczas ostatnich wojen jest miejscem straceń.
"W latach 60. XX w. rozpoczęto proces odbudowy zamku, który w końcu stał się obiektem muzealnym, o charakterze „trwałej ruiny”, z niewielką ekspozycją muzealną na basztach i w zrekonstruowanej piwnicy zamkowej tzw. „sali gotyckiej”.
W 2005 r. Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, dzierżawca obiektu, ogłosiło konkurs na rewitalizacje zamku, chcąc ożywić obiekt. Rozpoczęto ponownie badania archeologiczne i wykonano projekt odbudowy, wpisując w starożytne mury nowoczesną architekturę i funkcje. Nie można bowiem, zamku zrekonstruować w jego historycznym kształcie, gdyż brak jest jakichkolwiek jego rysunków z okresu średniowiecza i renesansu.
Badania archeologiczne prowadzone w latach 2007 – 2008 przyniosły nadspodziewane rezultaty, okazało się bowiem, że w najniższych warstwach pod dziedzińcem zamkowym odsłonięto drewniane i kamienno-ceglane konstrukcje z końca XIII w.! Współczesna historia pisze na nowo dzieje Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie." (cytat pochodzi ze strony zamekwciechanowie.pl).
Do niedawna, ze względu na trwające na dziedzińcu Zamku prace archeologiczne i rewitalizacyjne, obiekt można było oglądać tylko z zewnątrz. Obecnie jest dostępny dla zwiedzających.
Ciechanowski zamek był źródłem natchnienia dla wielu twórców kultury narodowej. Odwiedzali go i sławili: Zygmunt Krasiński, Hipolit Gawarecki, Stefan Żeromski, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Maria Konopnicka.
Z Zamkiem związane sa liczne legendy o duchach, ofiarach nieszczęśliwej miłości, pokutujących władcach Mazowsza i strażnikach ukrytych skarbów.
Następnym, godnym uwagi zabytkiem Ciechanowa, usytuowanym na wzgórzu jest Kościół Farny z XIV wieku. W XV w. zostaje zniszczony przez Krzyżaków a następnie pada ofiarą pożaru. Świątynię odbudowywano etapami. Ostatecznie prace ukończono około poł. XVI w. W XVII i XVIII w. ulega zniszczeniom podczas wojen szwedzkich. Gruntowny remont zostaje przeprowadzony w XVIII w. i na poczatku wieku XIX. Kolejną odbudowę zapoczatkowaną już w XX w. przerywa I wojna światowa, udaje się ją jednak wznowić po 1920 r.
Kosciół Farny jest przykładem dobrze zachowanego gotyku mazowieckiego. Wzniesiony jest na planie krzyża z cegły z użyciem dużych głazów narzutowych. Obiekt jest trzynawowy z nawą środkową wyższą od naw bocznych, co jest rzadko spotykane wśród starych kościołów Mazowsza. W zakrystii zachował sie krzyż z belki tęczowej z XVI w., dwie kropielnice granitowe z XIV w., zaś krucyfiks z I poł. XVII w. Wewnątrz kościoła znajduje się renesansowy nagrobek rycerski oraz liczne tablice pamiątkowe.
Poniżej wzgórza kościelnego wznosi się inny interesujący obiekt z cegły - gotycki Kościół i dawny klasztor poaugustiański. Powstaje on w XVI w. przy zakonie augustianów, których sprowadza do Polski książę mazowiecki Ziemowit III Starszy. Wzniesiony jako trzynawowa bazylika, po spowodowanych przez Krzyżaków zniszczeniach i pożarze w XV w.zostaje odbudowany. W czasie najazdu szwedzkiego w XVII w. poważnie uszkodzony. Podczas odbudowy zdecydowano się na wiele zmian np. zniesiono gotyckie sklepienia, zamurowano ostrołukowe okna i wybito zwykłe. Ołtarz główny późnobarokowy, z poł. XVIII w.z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
Podziemia kościoła kryją szczątki zakonników. Miejscowa legenda głosi, że właśnie stąd prowadzi przejście podziemne do "starej góry zamkowej" i dalej do nowego zamku, zaludniając je duchami pilnującymi złożonych tu skarbów.
Przy kościele stoi neogotycka brama - dzwonnica, pochodząca z 2 poł. XIX w.
Zwiedzając miasto należy także zwrócić uwagę na Ratusz miejski położony w północnej części rynku. Został wzniesiony w 1844 roku w stylu neogotyckim według projektu wybitnego architekta włoskiego Henryka Marconiego.
GOŁOTCZYZNA
Wieś położona 11 km. od Ciechanowa. Najbardziej rozsławił ją czołowy ideolog pozytywizmu Aleksander Świętochowski, który spędził tu ostatnich 27 lat życia, tu zmarł i został pochowany w sąsiednim Sońsku. Świętochowski był wybitnym pisarzem, historykiem, publicystą pozytywistycznym, teoretykiem pracy organicznej. Hasło to starał się wcielać w życie całym swym działaniem. Był współzałożycielem istniejących do dziś w Gołotczyźnie szkół rolniczych.Willa przy ulicy Ciechanowskiej, w której pisarz mieszkał przez ostatnich kilka miesięcy aż do śmierci w 1938 r., nosi nazwę Alma. Była tu dawniej izba pamiątek po pisarzu. Obecnie zbiory umieszczono w willi "Krzewnia", gdzie żył i tworzył słynny pozytywista, stojącej w dużym parku w centrum wsi. Ma tam swoją siedzibę Muzeum Pozytywizmu, majace jednak w dużej mierze charakter muzeum biograficznego Aleksandra Świętochowskiego. Zgromadzono tu jego meble, pamiątki, listy, rekopisy, liczne zdjęcia.Obok muzeum stoi dworek - filia Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie z ekspozycją dotyczącą ziemiaństwa ziemi ciechanowskiej. Znajduje się tam też sala poświęcona Aleksandrze Bąkowskiej - działaczce oświatowej - i galeria portretu szlacheckiego. W muzeum odbywają się imprezy kulturalne. Mają tu miejsce spotkania z poetami, pisarzami, malarzami, m.in. w ramach Ciechanowskich Spotkań Muzealnych.
GRUDUSK
O dawnej historii wsi świadczy potężne, górujące nad osadą grodzisko zwane Zieloną Górą. We wczesnym średniowieczu gród w Grudusku stanowił jedno z najważniejszych ogniw łańcucha twierdz, które chroniły północne Mazowsze oraz północną granicę Państwa Polskiego. Dotychczasowe wyniki badań wykopaliskowych pozwalają przypuszczać, że gród ten pełnił bardzo ważną, dominującą rolę administracyjną, handlową, obronną, sądowniczą, produkcyjną i fiskalną. Na zboczu grodziska znajduje się kapliczka z ludową rzeźbą Św. Jana Nepomucena zapewne z XVII w.Wart obejrzenia jest neogotycki kościół z XIX w. W ołtarzu głównym znajdziemy cenny XVII-wieczny obraz Matki Boskiej Gruduskiej z Dzieciątkiem. Ostatnie badania archeologiczne w 2010 r.odsłoniły bogate pozostałości tętniącego niegdyś życiem wczesnośredniowiecznego grodu. Badacze wydobyli z ziemi liczne ozdoby: pierścienie, kabłączki skroniowe, sprzączki do pasa, metalowe i kościane szpile.
KLESZEWO
Wieś nad rzeką Pełtą, niedaleko jej ujścia do Narwi. W 1964 r. podczas prac archeologicznych odkryto tu jedno z największych w Polsce cmentarzysk, w którym większość grobów pochodzi z okresu lateńskiego. Osadnictwo zatem można datować na tym terenie na IV w. p.n.e. - V w. n. e. W czasie badań odkryto oddzielny cmentarz kobiecy.
KRASNE
Wiosna położona w połowie drogi między Makowem i Przasnyszem. Według tradycji Krasne otrzymał od Konrada Mazowieckiego rycerz Warcisław herbu Ślepowron. Jego wnuk, Sławomir, od nazwy wioski począł nazywać się Krasińskim i dał początek jedynej obok Radziejowskich rodzinie magnackiej na Mazowszu. W rekach Krasińskich Krasne pozostało do poczatku XX w., kiedy to przeszło jako posag do rąk Czartoryskich. Tu w 1895 r. powstaje pierwsza w Polsce stadnina koni pełnej krwi angielskiej założona przez Ludwika Krasińskiego. Zwiedzanie Krasnego należy zacząć od najcenniejszego zabytku jakim jest renesansowo-barokowy Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Został wzniesiony w 1482 r.w stylu gotyckim ale został gruntownie przebudowany. Wnętrze kościoła zdobią barokowe freski wykonane w 1747 r.przez czeskiego malarza S.Ecksteina. Cenne są również barokowe i renesansowe nagrobki i epitafia, głównie rodziny Krasińskich. Interesujące sa również podziemia. Spoczywa tu wielu przedstawicieli rodu Krasińskich m.in. Adam, biskup kamieniecki i jeden z przywódców Konfederacji Barskiej. Zwracają uwagę dwie srebrne urny. Jedna zawiera serca bohaterów wojen napoleońskich znanych choćby z "Popiołów" Żeromskiego - Płk. Dominika Radziwiłła, kpt. Dziewanowskiego a druga Michała Krasińskiego jednego z przywódców Konfederacji Barskiej. Do cennych obiektów w Krasnem należy także 20-hektarowy park powstały z inicjatywy Ludwiki z Krasińskich Czartoryskiej. Projektantem parku był Franciszek Szanior, twórca Parku Skaryszewskiego w Warszawie, autor przebudowy Parku Ujazdowskiego i Ogrodu Krasińskich oraz dworu i parku w Oblęgorku. Dwa stawy leżące na terenie parku otoczone są grabowymi szpalerami strzyżonymi, o długości ok. 1600 metrów i wysokości ok. 8 metrów (podobno najdłuższe szpalery tego typu w Polsce). Zwraca też uwagę duża ilość dzrew i krzewów egzotycznych sprowadzonych z Kanady, Mandżurii oraz z nad Morza Śródziemnego.
OPINOGÓRA GÓRNA
Opinogóra związana jest z życiem i twórczością syna Wincentego Krasińskiego,jednego z najwybitnijszych poetów polskiego romantyzmu - Zygmunta Krasińskiego. Poeta spędził tu lata młodości, tu przeżył swoją nieodwzajemnioną miłość do Amelii Załuskiej. Tu również, w 1828 r. napisał jeden z pierwszych swych utworów, powieść "Pan trzech pagórków - ułamki ze starego rękopisu", gdzie nazwę miejscowości wywodzi od baśniowej postaci Opina. Obraz Opinogóry przewija się nader często w listach Zygmunta do ojca i przyjaciół, stała się ona również tłem wielu scen "Nie-boskiej komedii" (zwłaszcza cmentarz i kaplica).
Neogotycki zameczek wzniesiony w l. 1828-43 wg projektu Henryka Marconiego otrzymał Zygmunt Krasiński w prezencie slubnym w 1843 r., gdy zgodnie z wolą ojca poślubił Elizę Braniecką. Po zniszczeniach wojennych zamek popadł w ruinę. Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Ciechanowskiej został odbudowany w l. 1958-61. Od 1961 r. mieści się tu Muzeum Romantyzmu - jedyna tego typu placówka w Europie.Wśród zbiorów ukazujących epokę znajduje się wiele pamiątek po Zygmuncie Krasińskim: portrety poety i jego rodziny, obrazy, rzeźby i inne drobiazgi. W 2004 r. władze samorządowe województwa mazowieckiego podjęły decyzję o rozbudowie zespołu muzealnego w Opinogórze. Wybrano do realizacji zachowany z 1908 r. projekt dworu Krasińskich dostosowując wnętrza do potrzeb muzeum. Budowa nowego dworu trwała od maja 2006 r. do sierpnia 2008 r. 11 września 2008 r., sto lat od ogłoszenia wyników konkursu architektonicznego, nowy obiekt Muzeum Romantyzmu w Opinogórze – dwór Krasińskich został oddany do użytkowania. Powstała w nim stała ekspozycja muzealna prezentująca epokę romantyzmu polskiego. Eksponaty związane z tym bardzo ważnym i owocnym, nie tylko w wydarzenia historyczne, okresem w historii polskiej literatury, sztuki, muzyki i teatru, zgromadzone zostały w siedmiu podzielonych tematycznie salach. Obok dworu stoi pomnik Zygmunta Krasińskiego. W sąsiedztwie zespołu pałacowo-parkowego jest też neoklasycystyczny kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, w którego kryptach pochowany został poeta z rodzicami i inni przedstawiciele jego rodziny. We wnętrzu szczególną uwagę zwraca grobowiec matki poety - Marii z Radziwiłłów Krasińskiej - wykonany we Florencji w 1841 r. przez włoskiego rzeźbiarza Luigi Pampalloniego, z rzeźbą z białego marmuru, przedstawiajacą postać umierającej matki błogosławiącej dziesięcioletniego Zygmunta. Obok kościoła znajduje sie malowniczo położony cmentarz , na którym pochowani są towarzysze broni Wincentego Krasińskiego oraz osoby związane z poetą m.in. guwernantka baronowa Helena de la Haye, nania poety oraz nauczyciel - Włoch Alojzy Chiarini.
Muzeum Romantyzmu posiada szeroką ofertę kulturalną dla odwiedzających Opinogórę. Odbywają się tu koncerty, spotkania poetyckie, konferencje naukowe.
PAŁUKI
Wieś połozona 12 km. na północ od Ciechanowa. Wykopaliska archeologiczne wskazuja na osadnictwo tych terenów od początku naszej ery. Szczególną wartość mają groby ciałopalne z wyposażeniem (naczynia szklane, ozdoby, broń) z okresu wpływów rzymskich - 70-400 r.n.e. Pałuki należały dawniej do dóbr opinogórskich i tu w 1843 r. generał Wincenty Krasiński (ojciec Zygmunta) ufundowa łokazały kościół. Zaprojektowali go w modnym wowczas stylu neogotyckim architekci Józef Iżycki i Michał Jakub Miklaszewski. Znajdują sie tu liczne epitafia z herbem własnym gen. Krasińskiego. Uwagę zwraca neogotycki ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Sokalskiej z XVII w. a w ołtarzu bocznym obraz "Serce Jezusa" namalowany przez Wojciecha Gersona. Ciekawostką jest to, ze w grudniu 1806 r., po wygranej bitwie pod Gołyminem, przez dwie doby w Pałukach stacjonował Napoleon I Bonaparte. Narzekał on na kwaterę (nazywał ja stodołą) i na ciągle padające deszcze, które mimo odniesionych zwycięstw praktycznie unieruchomiły armię francuską.
PRZASNYSZ
Miasto oddalone od Ciechanowa o 25 km na północny wschód. Przasnysz leży nad rzeką Węgierką na pograniczu Wysoczyzny Ciechanowskiej i Niziny Kurpiowskiej. Miasto zostało założone prawdopodobnie w XIII w.przez Konrada Mazowieckiego. Legenda wiąże poczatki osady z imieniem młynarza Przaśnika, który ugościł księcia Konrada , gdy ten zbłądził na polowaniu. Nadał on Przaśnikowi okoliczne ziemie, nazywając rozwijającą się osadę Przasnyszem. W mieście warto zobaczyć usytuowany w rynku klasycystyczny ratusz z XVIII w., kościół farny - najstarszy zabytek miasta, wzniesiony w końcu XV w.Mimo przebudowań zachował swój gotycki wygląd. Wystrój wnetrza pochodzi z XVIII i XIX w.(barok,rokoko, klasycyzm). Obok dobrze zachowana dzwonnica. Najwspanialszym zabytkiem Przasnysza jest kościół i klasztor pobernardyński. Kościół wybudowano w latach 1585-88, klasztor zaś ukończono w 1618r.. Szczególną uwagę zwracają gotyckie szczyty fasady , a wewnątrz gotyckie sklepienie siatkowe i tablica nagrobna rycerza Adriana Szumskiego oraz cenny obraz Matki Boskiej z XVIIw. Przy tej samej ulicy stoi kosciół i klasztor kapucynek z XVIII w., pierwotnie barokowy, wielokrotnie przebudowywany.
PUŁTUSK
Miasto położone na prawym brzegu Narwi. Jest jednym z najciekawszych miejsc na omawianym terenie. Znajduje się tu ponad 20 zabytków architektury. Jest też popularnym punktem wyjściowym dla wycieczek do sąsiedniej Puszczy Białej.
Zabytkowe centrum Pułtuska położone jest na wyspie, w miejscu z natury obronnym, otoczonym wodami Narwi. Pośrodku wyspy znajduje się prostokątny i długi (ok.400 m) rynek. W północnej jego części wznosi się kolegiata z 1443 r.w stylu gotyckim. W wyniku różnych przeróbek na przestrzeni dziejów, zatracono stylowy charakter budowli. Z prawej strony głównego wejścia w murze tkwi kamień w kształcie ludzkiej głowy, z którym związane są liczne legendy, widzące w nim bądź głowę pogańskiego bóstwa, bądź też złodzieja, który został ściśnięty przez mury świątyni. Wnętrze kościoła trzynawowe. W nawie głównej XVI-wieczne sklepienie renesansowe - tzw. sklepienie pułtuskie. Znajdują się na nim motywy kół połączone pasami. Wyposażenie wnętrza głównie barokowe. Cenna jest renesansowa kaplica Noskowskiego z nagrobkiem biskupa i bogatą polichromią. Obok kolegiaty mieści się dzwonnica z 1507 r. przebudowana w stylu klasycystycznym w XVIIIw. i dwie barokowe bramy z XVII w.
W centrum rynku późnogotycka wieża dawnego ratusza z XVI w.nakryta hełmem. Na wieży miał przysiąść ów baśniowy diabeł, zakrywający swym ogonem miasto i okolice, skąd wzięło się przysłowie: "Pułtuskie pod diablim ogonem". Obecnie mieści się w niej Muzeum Historyczne poświęcone historii i kulturze Pułtuska oraz regionu Kurpi Białych. Obok budynek ratusza wzniesiony po wojnie w miejscu XVIII-wiecznego, zniszczonego w 1944r.
W południowej części rynku wznosi się dawna kaplica zamkowa w kształcie rotundy, tzw. Magdalenka z poł XVI w., zburzona w 1944r. i odbudowana w 1947r.
W południowo wschodniej części rynku, na sztucznie usypanym wzgórzu nad Narwią góruje dawny zamek biskupi, usytuowany na miejscu grodu z X w. Zamek - przez wiele wieków siedziba biskupów płockich - zbudowany został w poł. XIV w.. Wielokrotnie niszczony, odbudowywany i przebudowywany, nie zachował wyraźnego charakteru stylowego. Istniejący most na arkadach prowadzący do zamku został zbudowany na początku XVII w. przez biskupa Henryka Firleja. Od 1975 r. zamek stanowi stałą siedzibę Polonii, tzw. Dom Polonii.
Warte zobaczenia są także: Kościół Św. Józefa z pięknym renesansowym szczytem frontowym; późnogotycka baszta z XVI w.; Kościół Św. Piotra i Pawła z 1717 r. odbudowany po zniszczeniach wojennych. Budowla trzynawowa z barokowym wyposażeniem wnętrza. W ołtarzu głównym obraz Wojciecha Gersona; Kościół Św. Krzyża z 1531 r. późnogotycki z barokową elewacją, wzniesiony na planie krzyża greckiego.
SZCZUKI
Wieś leżąca nad rzeką Węgierką 11 km. na północ od Makowa, przy drodze do Przasnysza. Stojący tu murowany dwór z XIX w. jest godny uwagi, gdyż mieszkała tu w latach 1886-89 Maria Skłodowska. Pracowała jako nauczycielka dzieci administratora majątku Krasińskich.Chciała w ten sposob zebrać pieniądze na studia w Paryżu oraz dopomóc finansowo ojcu i siostrze. Tu przeżyła także swoją pierwszą i nieszczęśliwą miłość do Kazimierza Żórawskiego, późniejszego znakomitego matematyka i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego.
SZULMIERZ
Wioska położona w odległości 9 km. od Ciechanowa, przy drodze do Gruduska. W lewo od drogi odchodzi aleja starych drzew, prowadzaca do dworu z 1874 r. Na budynku tym znajduje sie tablica z napisem "w domu tym przebywał od 15 VII do 26 VIII 1887 Stefan Żeromski. Wrażenia ze swego pobytu uwiecznił w "Dziennikach" i w rysach postaci wielu późniejszych utworów"...Należy dodać, że na kanwie zasłyszanych tu opowiadań powstała póxniej nowelka "Rozdziobią nas kruki, wrony". Żeromski w "Dziennikach" przepięknie opisał m. in. sąsiednia Opinogórę, wspomina stare dęby rosnące w Szulmierzu. Do dzis przetrwał tylko jeden potężny dąb, uznany za pomnik przyrody a nazwany "Stefanem". W 1965 r. w 40 rocznicę smierci pisarza, przed dworkiem odsłonięto pomnik dłuta Zofii Wolskiej, ufundowany przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej.